پژوهشکده امور اقتصادی- نوبلیست ها
نوبلیست‌ها

بازیابی تصاویر و رنگ‌ها  | آخرین بروزرسانی: 1405/7/20 | 
معرفی نوبلیست‌های اقتصاد
 نوبل اقتصاد | معرفی نوبلیست‌های اقتصاد از ۱۹۶۹ تا ۲۰۲۶
 



نوبل اقتصادی ۲۰۲۶
بنیان‌های خرد اقتصادی تثبیت اقتصاد کلان
جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل در سال ۲۰۲۶ به رابرت ای. هال (Robert E. Hall) و مایکل وودفورد (Michael Woodford) به دلیل پژوهش‌های برجسته آن‌ها درباره بنیان‌های خرداقتصادیِ تثبیت اقتصاد کلان اعطا شد. رابرت ای. هال، اقتصاددان و استاد دانشگاه استنفورد، در پژوهش‌های خود به بررسی رفتار اقتصاد کلان، بازار کار و نوسانات اقتصادی پرداخته است. مایکل وودفورد، اقتصاددان و استاد دانشگاه کلمبیا، نیز با پژوهش‌های خود در زمینه نظریه اقتصاد کلان، انتظارات اقتصادی و سیاست پولی، به تبیین سازوکار اثرگذاری تصمیمات بانک مرکزی بر عملکرد اقتصاد کمک کرده است. دستاوردهای این دو اقتصاددان در توسعه چارچوب‌های نظری اقتصاد کلان، پیوند میان تصمیمات و رفتار عوامل اقتصادی در سطح خرد با تحولات کلان اقتصادی را تقویت کرده و به بهبود تحلیل و طراحی سیاست‌های تثبیت اقتصادی، از جمله در مواجهه با شوک‌های اقتصادی، کمک کرده است. 



 
 

 

معرفی چهره/ نوبلیست‌های ۲۰۲۵
از رکود تا رشد پایدار
تاریخ انتشار: اکتبر ۲۰۲۵

جایزه نوبل علوم اقتصادی سال ۲۰۲۵ به جوئل موکر (Joel Mokyr)، فیلیپ آگیون (Philippe Aghion) و پیتر هاویت (Peter Howitt) به دلیل پژوهش‌های برجسته آن‌ها درباره نقش نوآوری در رشد اقتصادی بلندمدت اعطا شد. جوئل موکر، اقتصاددان و تاریخ‌نگار اقتصادی، با بررسی عوامل مؤثر بر پیشرفت فناوری و انقلاب صنعتی نشان داد که چگونه دانش علمی، فرهنگ نوآوری و نهادهای مناسب می‌توانند زمینه‌ساز رشد پایدار اقتصادی شوند. فیلیپ آگیون و پیتر هاویت نیز با توسعه نظریه «تخریب خلاق» توضیح دادند که چگونه نوآوری‌های جدید با جایگزین کردن فناوری‌ها و محصولات قدیمی، موجب افزایش بهره‌وری، رقابت و رشد اقتصادی می‌شوند. یافته‌های این سه اقتصاددان نقش مهمی در درک ارتباط میان فناوری، نوآوری و توسعه اقتصادی در جهان امروز دارد. برای آشنایی بیشتر با سه اقتصاددان نوبلیست ۲۰۲۵ بر روی لینک زیر کلیک نمایید.

دانلود

 

نوبل اقتصاد ۲۰۲۴؛
نهادها و نقش آن‌ها در شکوفایی اقتصادی 

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۲۴ به دارون عجم‌اوغلو (Daron Acemoglu)، سایمون جانسون (Simon Johnson) و جیمز ای. رابینسون (James A. Robinson) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره چگونگی شکل‌گیری نهادها و تأثیر آن‌ها بر رفاه و شکوفایی اقتصادی اعطا شد.این سه اقتصاددان با بهره‌گیری از شواهد تاریخی و تحلیل‌های اقتصادی نشان داده‌اند که تفاوت در کیفیت نهادهای سیاسی و اقتصادی، یکی از عوامل مهم در توضیح تفاوت سطح توسعه و درآمد کشورهاست. آنان میان نهادهای فراگیر و استخراج‌گر تمایز قائل شده‌اند؛ نهادهای فراگیر با ایجاد فرصت‌های گسترده‌تر برای مشارکت اقتصادی، حمایت از حقوق مالکیت و تقویت حاکمیت قانون، زمینه رشد پایدار را فراهم می‌کنند، در حالی که نهادهای استخراج‌گر منافع و فرصت‌های اقتصادی را در اختیار گروه محدودی قرار می‌دهند.پژوهش‌های این اقتصاددانان، نقش مهمی در گسترش ادبیات اقتصاد توسعه و اقتصاد سیاسی و درک ریشه‌های تاریخی نابرابری و تفاوت در مسیر توسعه کشورها داشته است.

 

  



نوبل اقتصاد ۲۰۲۳؛
کلودیا گلدین و اقتصاد زنان

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۲۳ به کلودیا گلدین (Claudia Goldin)، اقتصاددان و استاد دانشگاه هاروارد، به دلیل پژوهش‌های ارزشمند او درباره پیامدهای حضور زنان در بازار کار اعطا شد. گلدین با بررسی داده‌های تاریخی بیش از دو قرن، روند مشارکت اقتصادی زنان و عوامل مؤثر بر شکاف درآمدی میان زنان و مردان را بررسی کرده است.

یکی از یافته‌های مهم او نشان می‌دهد که مشارکت زنان در بازار کار در طول تاریخ روندی خطی نداشته و الگویی شبیه حرف U را تجربه کرده است. همچنین پژوهش‌های او نشان می‌دهد که در اقتصادهای معاصر، بخش مهمی از شکاف درآمدی زنان و مردان، به تفاوت در نوع و ساختار مشاغل و به‌ویژه تغییرات شغلی پس از تولد نخستین فرزند مرتبط است.

پژوهش‌های گلدین نقش مهمی در توسعه اقتصاد کار و درک بهتر عوامل مؤثر بر مشارکت زنان، دستمزد و نابرابری در بازار کار داشته است.


 


 
 

 


نوبل اقتصاد ۲۰۲۲؛
بانک‌ها و نقش آن‌ها در بحران‌های مالی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۲۲ به بن اس. برنانکی (Ben S. Bernanke)، داگلاس دبلیو. دایموند (Douglas W. Diamond) و فیلیپ اچ. دیبویگ (Philip H. Dybvig) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره بانک‌ها و بحران‌های مالی اعطا شد. این سه اقتصاددان با پژوهش‌های خود به درک عمیق‌تری از نقش بانک‌ها در اقتصاد و سازوکار شکل‌گیری و تشدید بحران‌های مالی کمک کردند. دایموند و دیبویگ نشان دادند که بانک‌ها چگونه با تبدیل سپرده‌های کوتاه‌مدت به وام‌های بلندمدت، میان پس‌اندازکنندگان و سرمایه‌گذاران واسطه‌گری می‌کنند و چرا همین کارکرد می‌تواند بانک‌ها را در برابر هجوم سپرده‌گذاران و ورشکستگی آسیب‌پذیر کند. برنانکی نیز با بررسی رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ نشان داد که فروپاشی بانک‌ها و اختلال در واسطه‌گری مالی، نقش مهمی در عمیق‌تر و طولانی‌تر شدن بحران اقتصادی داشته است. یافته‌های این اقتصاددانان مبنای مهمی برای سیاست‌گذاری، تنظیم مقررات بانکی، بیمه سپرده‌ها و مدیریت بحران‌های مالی فراهم کرده است.


 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۲۱؛ 
اقتصاد کار و روش‌های نوین برای شناسایی روابط علّی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۲۱ به دیوید کارد (David Card)، جاشوا دی. انگریست (Joshua D. Angrist) و گیدو دبلیو. ایمبنز (Guido W. Imbens) اعطا شد. نیمی از جایزه به کارد برای مطالعات تجربی او در اقتصاد کار و نیم دیگر به‌طور مشترک به انگریست و ایمبنز برای دستاوردهای روش‌شناختی آنان در تحلیل روابط علّی اختصاص یافت. کارد با استفاده از آزمایش‌های طبیعی، تأثیر حداقل دستمزد، مهاجرت و آموزش بر بازار کار را بررسی کرد و برخی دیدگاه‌های رایج درباره رابطه میان افزایش حداقل دستمزد و اشتغال را به چالش کشید. انگریست و ایمبنز نیز روش‌هایی را توسعه دادند که امکان شناسایی و اندازه‌گیری دقیق‌تر رابطه علت و معلول را در مطالعات اقتصادی فراهم می‌کند. پژوهش‌های این سه اقتصاددان، استفاده از شواهد تجربی و روش‌های علّی را در اقتصاد گسترش داده و تحول مهمی در پژوهش‌های تجربی اقتصادی ایجاد کرده است.
 

 



 

 
 



نوبل اقتصاد ۲۰۲۰؛
نظریه حراج و طراحی سازوکارهای نوین بازار

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۲۰ به پل آر. میلگروم (Paul R. Milgrom) و رابرت بی. ویلسون (Robert B. Wilson) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره بهبود نظریه حراج و طراحی قالب‌های جدید حراج اعطا شد. این دو اقتصاددان با بررسی رفتار راهبردی خریداران و فروشندگان، به درک دقیق‌تری از نحوه شکل‌گیری قیمت‌ها و نتایج حراج‌ها کمک کردند. ویلسون نظریه حراج‌هایی را توسعه داد که در آن ارزش یک کالا برای همه خریداران یکسان اما پیش از حراج نامشخص است و نشان داد که نگرانی از «نفرین برنده» می‌تواند موجب احتیاط در پیشنهاد قیمت شود. میلگروم نیز این نظریه را گسترش داد و شرایطی را در نظر گرفت که ارزش کالا برای هر خریدار متفاوت است. مهم‌تر از آن، این دو اقتصاددان یافته‌های نظری خود را به طراحی حراج‌های جدید برای تخصیص دارایی‌های پیچیده، از جمله فرکانس‌های رادیویی، تبدیل کردند. 



 

 
 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۹؛
رویکرد تجربی برای کاهش فقر جهانی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۹ به آبهیجیت بنرجی (Abhijit Banerjee)، استر دوفلو (Esther Duflo) و مایکل کرمر (Michael Kremer) به دلیل پژوهش‌های آنان با عنوان «رویکرد تجربی برای کاهش فقر جهانی» اعطا شد. این سه اقتصاددان با به‌کارگیری آزمایش‌های میدانی و روش‌های تجربی، شیوه مطالعه فقر و ارزیابی سیاست‌های مقابله با آن را متحول کردند. آن‌ها با تجزیه مسئله گسترده فقر به پرسش‌های مشخص و قابل‌آزمایش، اثربخشی سیاست‌هایی در حوزه‌هایی مانند آموزش، سلامت، تغذیه و دسترسی به خدمات مالی را در عمل بررسی کردند. این پژوهش‌ها نشان داد که تصمیم‌های سیاستی را می‌توان با استفاده از شواهد حاصل از آزمایش‌های میدانی و ارزیابی دقیق نتایج، هدفمندتر و اثربخش‌تر کرد. مطالعات این اقتصاددانان، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه، تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد توسعه داشته و استفاده از آزمایش‌های تصادفی‌شده را به یکی از ابزارهای مهم برای ارزیابی سیاست‌های کاهش فقر تبدیل کرده است.
 

 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۸؛
رشد اقتصادی، نوآوری و تغییرات اقلیمی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۸ به‌طور مشترک به ویلیام دی. نوردهاوس (William D. Nordhaus) و پل ام. رومر (Paul M. Romer) اعطا شد؛ نوردهاوس به دلیل وارد کردن تغییرات اقلیمی به تحلیل‌های اقتصاد کلان بلندمدت و رومر به دلیل وارد کردن نوآوری‌های فناورانه به این تحلیل‌ها. نوردهاوس با توسعه مدل‌های اقتصادی ـ اقلیمی، ارتباط میان فعالیت‌های اقتصادی، انتشار گازهای گلخانه‌ای، تغییرات آب‌وهوایی و رفاه اقتصادی را بررسی کرد و چارچوبی برای ارزیابی سیاست‌هایی مانند قیمت‌گذاری کربن و مالیات بر انتشار ارائه داد. رومر نیز با توسعه نظریه رشد درون‌زا نشان داد که دانش، ایده‌ها و نوآوری‌های فناورانه می‌توانند موتور اصلی رشد اقتصادی بلندمدت باشند و سیاست‌ها و شرایط بازار بر تولید و انباشت ایده‌های جدید اثر می‌گذارند. پژوهش‌های این دو اقتصاددان، دامنه تحلیل‌های اقتصادی را گسترش داد و امکان بررسی هم‌زمان رشد اقتصادی، پیشرفت فناوری، منابع طبیعی و پایداری زیست‌محیطی را فراهم کرد.

 

  
 

 
 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۷؛
اقتصاد رفتاری و نقش روان‌شناسی در تصمیم‌های اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۷ به ریچارد اچ. تیلر (Richard H. Thaler) به دلیل دستاوردهای اثرگذار او در حوزه اقتصاد رفتاری اعطا شد. تیلر با وارد کردن واقع‌بینانه‌تر عوامل روان‌شناختی به تحلیل‌های اقتصادی، نشان داد که افراد همیشه مطابق فرض عقلانیت کامل و حداکثرسازی منافع تصمیم نمی‌گیرند. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او، توسعه مفهوم حسابداری ذهنی است؛ یعنی اینکه افراد منابع مالی خود را به‌صورت ذهنی در حساب‌های جداگانه دسته‌بندی می‌کنند و بر اساس آن تصمیم می‌گیرند. تیلر همچنین با مطالعه خودکنترلی، ترجیحات اجتماعی و سوگیری‌های رفتاری نشان داد که این عوامل می‌توانند بر پس‌انداز، مصرف و سایر تصمیم‌های اقتصادی اثر بگذارند. مفهوم «تلنگر» (Nudge) نیز از مهم‌ترین دستاوردهای اوست؛ رویکردی که نشان می‌دهد می‌توان بدون اجبار، با طراحی بهتر محیط تصمیم‌گیری، افراد را به انتخاب‌های مطلوب‌تر هدایت کرد. پژوهش‌های تیلر نقش مهمی در شکل‌گیری و گسترش اقتصاد رفتاری و پیوند میان اقتصاد و روان‌شناسی داشته است.
 


 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۶؛
قراردادها و سازوکارهای حاکم بر روابط اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۶ به‌طور مشترک به الیور هارت (Oliver Hart) و بنگت هولمستروم (Bengt Holmström) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره نظریه قرارداد اعطا شد. این دو اقتصاددان با توسعه چارچوب‌های تحلیلی جدید، نشان دادند که چگونه می‌توان قراردادها را در شرایطی طراحی کرد که طرف‌های قرارداد اطلاعات کامل و یکسانی ندارند و منافع آن‌ها نیز ممکن است با یکدیگر متفاوت باشد. هولمستروم بر چگونگی طراحی قراردادهای انگیزشی تمرکز کرد و نشان داد که چگونه می‌توان پرداخت و پاداش را به عملکرد افراد مرتبط کرد، بدون آنکه ریسک‌های نامتناسبی به آنان تحمیل شود. هارت نیز با توسعه نظریه قراردادهای ناقص، به این پرسش پرداخت که وقتی نمی‌توان همه شرایط آینده را در قرارداد پیش‌بینی کرد، حقوق تصمیم‌گیری و مالکیت چگونه باید میان طرفین توزیع شود. یافته‌های این دو اقتصاددان کاربردهای گسترده‌ای در حاکمیت شرکتی، طراحی نظام پرداخت مدیران، روابط کار، خصوصی‌سازی و سازمان‌دهی بنگاه‌ها داشته و درک ما از نحوه شکل‌گیری و کارکرد قراردادها در اقتصاد را به‌طور چشمگیری گسترش داده است.

 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۵؛
مصرف، فقر و رفاه در اقتصاد خانوار

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۵ به آنگوس دیتون (Angus Deaton) به دلیل پژوهش‌های اثرگذار او درباره مصرف، فقر و رفاه اقتصادی اعطا شد. دیتون با توسعه روش‌های تحلیلی و استفاده گسترده از داده‌های خانوار، نشان داد که برای شناخت وضعیت اقتصادی جوامع، بررسی دقیق تصمیم‌های خانوارها درباره مصرف و پس‌انداز اهمیت اساسی دارد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای دیتون، تحلیل ارتباط میان درآمد و مصرف و بررسی چگونگی واکنش خانوارها به تغییرات درآمد و قیمت‌هاست. او همچنین با مطالعه الگوهای مصرف در خانوارها، ابزارهای بهتری برای سنجش فقر و رفاه در کشورهای مختلف فراهم کرد. پژوهش‌های او نشان داد که میانگین‌های اقتصادی در سطح کشورها همیشه تصویر دقیقی از شرایط زندگی مردم ارائه نمی‌کنند و برای طراحی سیاست‌های مؤثر، باید رفتار و شرایط اقتصادی خانوارها به‌صورت مستقیم مورد توجه قرار گیرد. 

 

 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۴؛
قدرت بازار و تنظیم انحصارها

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۴ به ژان تیرول (Jean Tirole)، اقتصاددان فرانسوی، به دلیل تحلیل‌های بنیادین او درباره قدرت بازار و تنظیم مقررات اعطا شد. تیرول با توسعه ابزارهای نظری در اقتصاد صنعتی، نشان داد که تنظیم رفتار بنگاه‌های قدرتمند و انحصاری نمی‌تواند صرفاً بر اساس قواعد ساده و یکسان انجام شود و سیاست‌گذار باید ویژگی‌های هر بازار و اطلاعات موجود را در نظر بگیرد. پژوهش‌های تیرول به بررسی مسائلی مانند انحصار، رقابت، قیمت‌گذاری، تنظیم مقررات، خصوصی‌سازی و رفتار بنگاه‌های بزرگ پرداخته و چارچوب‌های دقیق‌تری برای ارزیابی سیاست‌های تنظیمی فراهم کرده است. او نشان داد که در بازارهایی با اطلاعات ناقص و رقابت محدود، طراحی مقررات مناسب نیازمند شناخت دقیق انگیزه‌های بنگاه‌ها و واکنش آن‌ها به سیاست‌های دولت است. 


 


 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۳؛
تحلیل تجربی قیمت دارایی‌ها و شناخت رفتار بازارهای مالی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۳ به‌طور مشترک به یوجین اف. فاما (Eugene F. Fama)، لارس پیتر هانسن (Lars Peter Hansen) و رابرت جی. شیلر (Robert J. Shiller) به دلیل پژوهش‌های اثرگذار آنان در زمینه تحلیل تجربی قیمت دارایی‌ها اعطا شد. فاما نشان داد که قیمت سهام در کوتاه‌مدت به‌سرعت اطلاعات جدید را در خود منعکس می‌کند و پیش‌بینی منظم تغییرات قیمت در بازه‌های کوتاه دشوار است؛ یافته‌ای که نقش مهمی در شکل‌گیری نظریه بازارهای کارا و توسعه ابزارهایی مانند صندوق‌های شاخص داشت. هانسن با توسعه روش آماری گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM)، ابزار قدرتمندی برای آزمون نظریه‌های قیمت‌گذاری دارایی‌ها فراهم کرد که به یکی از روش‌های مهم در پژوهش‌های اقتصادی تبدیل شد. شیلر نیز با بررسی داده‌های بلندمدت نشان داد که قیمت دارایی‌ها در افق‌های چندساله می‌تواند قابل پیش‌بینی باشد و نوسانات قیمت سهام گاه بیش از آن چیزی است که عوامل بنیادین مانند سود و سود تقسیمی شرکت‌ها توضیح می‌دهند. 

 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۲؛
طراحی سازوکارهای تخصیص منابع و تطبیق اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۲ به‌طور مشترک به آلوین ای. راث (Alvin E. Roth) و لوید اس. شپلی (Lloyd S. Shapley) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره نظریه تخصیص پایدار و طراحی بازار اعطا شد. این دو اقتصاددان نشان دادند که چگونه می‌توان بازارهایی را طراحی کرد که در آن، منابع محدود به شکلی کارآمدتر و پایدارتر میان افراد و نهادها تخصیص یابد. شپلی با توسعه نظریه تطبیق پایدار، الگوریتم‌ها و اصولی را برای ایجاد تطبیق‌های پایدار میان دو گروه، مانند دانشجویان و دانشگاه‌ها، ارائه کرد. راث نیز با بهره‌گیری از این نظریه‌ها و پیوند آن‌ها با مطالعات تجربی، نشان داد که می‌توان سازوکارهای بازار را به‌گونه‌ای طراحی کرد که عملکرد بهتری داشته باشند. این رویکرد در حوزه‌هایی مانند تخصیص ظرفیت دانشگاه‌ها، بازار کار پزشکان و اهدای عضو کاربردهای مهمی پیدا کرده است. پژوهش‌های این دو اقتصاددان، زمینه‌ساز شکل‌گیری و توسعه حوزه طراحی بازار شد؛ حوزه‌ای که هدف آن طراحی قواعد و سازوکارهایی برای بهبود تخصیص منابع و افزایش کارایی بازارهاست.
 

 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۱۱؛
رابطه علّی میان سیاست‌های اقتصادی و عملکرد اقتصاد کلان

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۱ به‌طور مشترک به توماس جی. سارجنت (Thomas J. Sargent) و کریستوفر ای. سیمز (Christopher A. Sims) به دلیل پژوهش‌های تجربی آنان درباره رابطه علت و معلولی در اقتصاد کلان اعطا شد.این دو اقتصاددان روش‌های مهمی برای بررسی چگونگی تأثیر سیاست‌های اقتصادی بر متغیرهایی مانند تولید، تورم، اشتغال و سرمایه‌گذاری توسعه دادند. سارجنت با استفاده از اقتصادسنجی ساختاری، چگونگی اثرگذاری تغییرات پایدار در سیاست‌های اقتصادی و نقش انتظارات خانوارها و بنگاه‌ها را بررسی کرد. سیمز نیز با توسعه روش خود‌رگرسیون برداری (VAR)، امکان تحلیل اثر شوک‌ها و تغییرات موقت سیاست‌های اقتصادی بر متغیرهای کلان را فراهم ساخت. دستاوردهای این دو اقتصاددان، ابزارهای مهمی برای تحلیل سیاست پولی و مالی، پیش‌بینی اقتصادی و ارزیابی آثار تصمیم‌های سیاست‌گذاری فراهم کرده و همچنان از روش‌های بنیادین در اقتصاد کلان تجربی به شمار می‌روند.


 

 



نوبل اقتصاد ۲۰۱۰؛
اقتصاد بازار کار و تحلیل جست‌وجو و تطبیق

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۱۰ به‌طور مشترک به پیتر ای. دایموند (Peter A. Diamond)، دیل تی. مورتنسن (Dale T. Mortensen) و کریستوفر ای. پیساریدس (Christopher A. Pissarides) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره بازارهای همراه با اصطکاک‌های جست‌وجو اعطا شد. این سه اقتصاددان با توسعه نظریه‌های جست‌وجو و تطبیق، به توضیح چگونگی شکل‌گیری بیکاری، فرصت‌های شغلی و جریان ورود و خروج افراد از بازار کار کمک کردند. مدل‌های آنان نشان می‌دهد که در بازار کار، یافتن شغل مناسب و پیدا کردن نیروی کار مناسب به زمان و هزینه نیاز دارد؛ بنابراین عرضه و تقاضای نیروی کار همیشه به‌سرعت با یکدیگر تطبیق پیدا نمی‌کنند. 
 


 

 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۹؛
حکمرانی اقتصادی و سازمان‌دهی همکاری

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۹ به‌طور مشترک به الینور اوستروم (Elinor Ostrom) و الیور ای. ویلیامسون (Oliver E. Williamson) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره حکمرانی اقتصادی، به‌ویژه مدیریت منابع مشترک و مرزهای بنگاه اعطا شد. اوستروم نشان داد که منابع مشترکی مانند آب، مراتع، جنگل‌ها و ذخایر ماهی الزاماً نیازمند خصوصی‌سازی یا مدیریت متمرکز دولتی نیستند و جوامع محلی، در صورت وجود قواعد مناسب، می‌توانند آن‌ها را به‌صورت پایدار و کارآمد مدیریت کنند. ویلیامسون نیز با بررسی مرز میان بازار و بنگاه توضیح داد که چرا برخی معاملات در داخل شرکت‌ها و برخی دیگر از طریق بازار انجام می‌شوند و چگونه ساختارهای سازمانی می‌توانند به حل تعارض منافع و کاهش هزینه‌های مبادله کمک کنند. پژوهش‌های این دو اقتصاددان، نقش مهمی در شکل‌گیری و توسعه مطالعات حکمرانی اقتصادی و نهادهای غیر‌بازاری داشته است.

 

 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۸؛
تجارت بین‌الملل و آثار آن بر اقتصاد کشورها

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۸ به پل کروگمن (Paul R. Krugman) به دلیل پژوهش‌های او درباره الگوهای تجارت و مکان‌یابی فعالیت‌های اقتصادی اعطا شد. کروگمن با توسعه نظریه‌های جدید در تجارت بین‌الملل، نشان داد که تجارت میان کشورها تنها به تفاوت در منابع و مزیت‌های نسبی آن‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه صرفه‌های ناشی از مقیاس، تنوع کالاها و ساختار بازار نیز می‌توانند نقش مهمی در شکل‌گیری تجارت داشته باشند. او توضیح داد که چرا کشورهایی با ویژگی‌های اقتصادی مشابه نیز حجم قابل‌توجهی از تجارت متقابل دارند و چگونه تمرکز فعالیت‌های اقتصادی می‌تواند در مناطق و شهرهای خاص شکل بگیرد. پژوهش‌های کروگمن زمینه‌ساز توسعه نظریه تجارت جدید و جغرافیای اقتصادی جدید شد و به درک بهتر رابطه میان تجارت، رقابت، اندازه بازار، تمرکز فعالیت‌های اقتصادی و رشد مناطق کمک کرد. این دستاوردها تأثیر قابل‌توجهی بر تحلیل سیاست‌های تجاری و منطقه‌ای داشته‌اند.
 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۷؛
نظریه طراحی سازوکار و بهبود تصمیم‌گیری اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۷ به‌طور مشترک به لئونید هورویچ (Leonid Hurwicz)، اریک ماسکین (Eric S. Maskin) و راجر بی. مایرسون (Roger B. Myerson) به دلیل پایه‌گذاری و توسعه نظریه طراحی سازوکار اعطا شد. این نظریه به این پرسش اساسی می‌پردازد که چگونه می‌توان قواعد و سازوکارهای اقتصادی را به‌گونه‌ای طراحی کرد که حتی در شرایطی که اطلاعات میان افراد و نهادها به‌طور کامل یکسان نیست، نتایج مطلوب و کارآمد حاصل شود. هورویچ چارچوب بنیادی طراحی سازوکار را توسعه داد و نشان داد که چگونه می‌توان سازوکارهای مختلف را از نظر کارایی و انگیزه‌های ایجادشده ارزیابی کرد. ماسکین مفهوم سازگاری انگیزشی را گسترش داد و شرایطی را برای طراحی سازوکارهای مطلوب ارائه کرد. مایرسون نیز با توسعه روش‌های دقیق‌تر در نظریه قرارداد و حراج، کاربردهای این نظریه را گسترش داد. دستاوردهای آنان در حوزه‌هایی مانند بازارها، حراج‌ها، تنظیم مقررات، مالیات و تخصیص منابع کاربرد گسترده‌ای دارد.


 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۶؛
نقش انتظارات در سیاست پولی و بیکاری

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۶ به ادموند اس. فلیپس (Edmund S. Phelps) به دلیل پژوهش‌های اثرگذار او درباره مبادلات میان تورم و بیکاری و نقش انتظارات در سیاست‌های اقتصادی اعطا شد. فلپس نشان داد که رابطه میان تورم و بیکاری، برخلاف برخی دیدگاه‌های پیشین، نمی‌تواند مبنایی پایدار برای انتخاب همیشگی میان تورم بیشتر و بیکاری کمتر باشد؛ زیرا انتظارات تورمی افراد و بنگاه‌ها به‌تدریج با سیاست‌های اقتصادی سازگار می‌شود. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فلیپس، تبیین نقش انتظارات تورمی در تعیین دستمزدها، قیمت‌ها و اشتغال بود. پژوهش‌های او نشان داد که سیاست‌های پولی انبساطی ممکن است در کوتاه‌مدت بر اشتغال و تولید اثر بگذارند، اما در بلندمدت نمی‌توانند بیکاری را به‌طور پایدار پایین نگه دارند. از این رو، اعتبار سیاست‌گذار و ثبات انتظارات تورمی اهمیت اساسی پیدا می‌کند. 


 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۵؛
تعارض منافع و نقش راهبردی در تعاملات اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۵ به‌طور مشترک به رابرت جی. آومن (Robert J. Aumann) و توماس سی. شلینگ (Thomas C. Schelling) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره درک بهتر تعارض و همکاری از طریق تحلیل نظریه بازی اعطا شد. این دو اقتصاددان نشان دادند که چگونه تعاملات راهبردی میان افراد، بنگاه‌ها و دولت‌ها می‌تواند بر تصمیم‌های اقتصادی و نتایج حاصل از آن‌ها اثر بگذارد. آومن با توسعه تحلیل بازی‌های تکرارشونده، شرایطی را توضیح داد که در آن همکاری میان طرف‌های رقیب می‌تواند در بلندمدت شکل بگیرد و پایدار بماند. شلینگ نیز با بررسی موقعیت‌های تعارض و مذاکره نشان داد که چگونه حتی بدون توافق صریح، تهدیدها، تعهدات و انتظارات متقابل می‌توانند رفتار طرفین را تحت تأثیر قرار دهند. دستاوردهای این دو اقتصاددان کاربردهایی فراتر از اقتصاد داشته و در حوزه‌هایی مانند مذاکره، رقابت بنگاه‌ها، روابط بین‌الملل، سیاست‌گذاری و حل تعارض نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۴؛
چرخه‌های اقتصادی و نقش شوک‌های فناوری

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۴ به‌طور مشترک به فین ای. کیدلند (Finn E. Kydland) و ادوارد سی. پرسکات (Edward C. Prescott) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره اقتصاد کلان پویا اعطا شد. این دو اقتصاددان با توسعه روش‌های جدید برای تحلیل پویایی‌های اقتصاد کلان، نقش مهمی در توضیح چگونگی شکل‌گیری چرخه‌های تجاری و آثار سیاست‌های اقتصادی بر عملکرد اقتصاد ایفا کردند. کیدلند و پرسکات نشان دادند که تصمیم‌های اقتصادی امروز، تحت تأثیر انتظارات درباره آینده و قواعد سیاست‌گذاری قرار دارند. یکی از دستاوردهای مهم آنان، مفهوم ناسازگاری زمانی سیاست‌های اقتصادی بود؛ به این معنا که سیاستی که در بلندمدت مطلوب به نظر می‌رسد، ممکن است در کوتاه‌مدت انگیزه‌هایی ایجاد کند که سیاست‌گذار را به تغییر مسیر وادارد. آنان همچنین با بررسی نقش شوک‌های فناوری در نوسانات تولید و اشتغال، چارچوبی برای تحلیل چرخه‌های تجاری ارائه کردند که تأثیر گسترده‌ای بر اقتصاد کلان مدرن گذاشت. 


 


 



نوبل اقتصاد ۲۰۰۳؛
روش‌های اقتصادسنجی برای تحلیل سری‌های زمانی اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۳ به‌طور مشترک به رابرت اف. انگل (Robert F. Engle III) و کلایو دبلیو. جی. گرنجر (Clive W. J. Granger) به دلیل پژوهش‌های بنیادین آنان در زمینه روش‌های تحلیل سری‌های زمانی اقتصادی اعطا شد. انگل با توسعه مدل ناهمسانی واریانس شرطی خودرگرسیو (ARCH)، روشی برای تحلیل و پیش‌بینی تغییرپذیری متغیرهای اقتصادی و مالی ارائه کرد. این دستاورد به‌ویژه در بررسی نوسانات بازارهای مالی، ارزیابی ریسک و قیمت‌گذاری دارایی‌ها اهمیت یافت. گرنجر نیز نشان داد که چگونه می‌توان میان متغیرهای اقتصادی دارای روندهای زمانی، رابطه‌های معنادار و بلندمدت را شناسایی کرد. مفهوم هم‌انباشتگی (Cointegration) که در پژوهش‌های او توسعه یافت، امکان تفکیک روابط اقتصادی واقعی از روابط آماری گمراه‌کننده را فراهم کرد.



 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۲؛
اقتصاد رفتاری و اقتصاد تجربی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۲ به‌طور مشترک به دنیل کانمن (Daniel Kahneman) و ورنون ال. اسمیت (Vernon L. Smith) اعطا شد؛ کانمن به دلیل وارد کردن یافته‌های روان‌شناسی به اقتصاد، به‌ویژه در زمینه قضاوت و تصمیم‌گیری در شرایط عدم‌قطعیت، و اسمیت به دلیل بنیان‌گذاری آزمایش‌های آزمایشگاهی به‌عنوان ابزاری برای تحلیل تجربی اقتصاد. کانمن با همکاری آموس تورسکی نشان داد که تصمیم‌های افراد در شرایط عدم‌قطعیت همواره با الگوی عقلانی پیش‌بینی‌شده در نظریه اقتصادی مطابقت ندارد و با توسعه نظریه چشم‌انداز، چارچوب تازه‌ای برای توضیح رفتار واقعی انسان‌ها ارائه کرد. در مقابل، ورنون اسمیت با توسعه روش‌های آزمایشگاهی، امکان آزمون نظریه‌های اقتصادی و بررسی عملکرد سازوکارهای مختلف بازار را در محیط کنترل‌شده فراهم کرد. پژوهش‌های این دو اقتصاددان، نقش مهمی در شکل‌گیری و گسترش اقتصاد رفتاری و اقتصاد تجربی داشت و نگاه اقتصاددانان به رفتار انسان و عملکرد بازارها را دگرگون کرد.

 

 

 

نوبل اقتصاد ۲۰۰۱؛
اطلاعات نامتقارن و تحول در تحلیل بازارها

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۱ به‌طور مشترک به جرج ای. اکرلوف (George A. Akerlof)، ای. مایکل اسپنس (A. Michael Spence) و جوزف ای. استیگلیتز (Joseph E. Stiglitz) به دلیل پژوهش‌های آنان درباره بازارهای دارای اطلاعات نامتقارن اعطا شد. این سه اقتصاددان نشان دادند که در بسیاری از بازارها، خریداران و فروشندگان به اطلاعات یکسانی دسترسی ندارند و همین تفاوت اطلاعات می‌تواند بر قیمت‌ها، تصمیم‌های اقتصادی و کارایی بازار تأثیر بگذارد. اکرلوف با بررسی بازار خودروهای دست‌دوم، مفهوم «بازار لیموها» را مطرح کرد و نشان داد که اطلاعات نامتقارن می‌تواند حتی به خروج کالاهای باکیفیت از بازار منجر شود. اسپنس نیز با توسعه نظریه علامت‌دهی توضیح داد که چگونه افراد و بنگاه‌ها می‌توانند از طریق اقداماتی مانند تحصیلات یا ارائه اطلاعات معتبر، کیفیت خود را به طرف مقابل نشان دهند. استیگلیتز نیز به بررسی غربالگری پرداخت و نشان داد که طرف دارای اطلاعات کمتر چگونه می‌تواند از طریق طراحی قراردادها و سازوکارهای مناسب، اطلاعات بیشتری درباره طرف مقابل به دست آورد. 
 

 

 



نوبل اقتصاد ۲۰۰۰؛
روش های نوین در تحلیل رفتار اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۲۰۰۰ به‌طور مشترک به جیمز جی. هکمن (James J. Heckman) و دنیل ال. مک‌فدن (Daniel L. McFadden) به دلیل توسعه نظریه‌ها و روش‌های نوین در تحلیل رفتار اقتصادی اعطا شد. پژوهش‌های آنان امکان تحلیل دقیق‌تر رفتار اقتصادی افراد، خانوارها و بنگاه‌ها را بر پایه داده‌های خرد فراهم کرد. هکمن با توسعه روش‌هایی برای تحلیل نمونه‌های انتخاب‌شده، به حل مشکل سوگیری ناشی از انتخاب در داده‌های اقتصادی کمک کرد؛ مسئله‌ای که در مطالعات بازار کار، آموزش و ارزیابی برنامه‌های اجتماعی اهمیت زیادی دارد. مک‌فدن نیز نظریه و روش‌های اقتصادسنجی برای تحلیل انتخاب‌های گسسته را توسعه داد؛ مانند تصمیم افراد درباره شغل، محل سکونت یا شیوه حمل‌ونقل. روش‌های ارائه‌شده توسط این دو اقتصاددان به ابزارهای استاندارد در اقتصادسنجی تبدیل شدند و نقش مهمی در پیوند میان نظریه اقتصادی، روش‌های آماری و شواهد تجربی ایفا کردند.






 
 
 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۹؛
سیاست پولی و نرخ ارز در اقتصاد کلان

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۹ به رابرت ای. ماندل (Robert A. Mundell) به دلیل تحلیل‌های اثرگذار او درباره سیاست‌های پولی و مالی تحت نظام‌های مختلف نرخ ارز و بررسی مناطق ارزی بهینه اعطا شد. ماندل با توسعه چارچوب‌های تحلیلی در اقتصاد کلان بین‌الملل نشان داد که اثربخشی سیاست‌های پولی و مالی به نظام نرخ ارز و میزان تحرک سرمایه میان کشورها وابسته است. پژوهش‌های او درباره تعامل میان نرخ ارز، جریان سرمایه و سیاست‌های اقتصادی نقش مهمی در شکل‌گیری ادبیات اقتصاد بین‌الملل داشت. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای وی، نظریه مناطق ارزی بهینه است که به بررسی شرایط لازم برای استفاده چند کشور از یک پول مشترک می‌پردازد. این نظریه بعدها در بحث‌های مربوط به اتحادیه‌های پولی و ایجاد یورو اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.
 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۸؛
اقتصاد رفاه، فقر و انتخاب‌های فردی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۸ به آمارتیا سن (Amartya Sen) به دلیل سهم مهم او در اقتصاد رفاه اعطا شد. سن با گسترش نگاه اقتصادی به فقر و رفاه، نشان داد که ارزیابی وضعیت اقتصادی افراد نباید تنها بر اساس درآمد و منابع مالی انجام شود، بلکه باید توانایی افراد برای دستیابی به زندگی مطلوب و برخورداری از فرصت‌های واقعی نیز مورد توجه قرار گیرد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سن، توسعه رویکرد قابلیت‌ها بود که در آن رفاه انسان بر اساس قابلیت‌ها و آزادی‌های واقعی افراد برای انتخاب و دستیابی به اهداف زندگی بررسی می‌شود. او همچنین در مطالعات خود درباره فقر، نابرابری و قحطی نشان داد که گرسنگی لزوماً تنها نتیجه کمبود مواد غذایی نیست و می‌تواند از نابرابری در دسترسی افراد به منابع و فرصت‌های اقتصادی ناشی شود. 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۷؛
اقتصادسنجی مالی و قیمت‌گذاری اختیار معامله

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۷ به‌طور مشترک به رابرت سی. مرتون (Robert C. Merton) و مایرون اس. شولز (Myron S. Scholes) به دلیل روش جدیدی برای تعیین ارزش قراردادهای مشتقه اعطا شد. دستاورد اصلی آنان، توسعه روشی برای قیمت‌گذاری اختیار معامله بود که به یکی از پایه‌های مهم اقتصاد مالی مدرن تبدیل شد. مدل بلک–شولز–مرتون امکان محاسبه ارزش اختیار معامله را بر اساس عواملی مانند قیمت دارایی پایه، قیمت اعمال، زمان باقی‌مانده تا سررسید، نرخ بهره و نوسان‌پذیری فراهم کرد. این چارچوب، علاوه بر قیمت‌گذاری مشتقات، ابزار مهمی برای مدیریت ریسک و تصمیم‌گیری در بازارهای مالی ایجاد کرد و به گسترش بازارهای مشتقه در سراسر جهان کمک کرد. 




 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۶؛
اقتصاد اطلاعات و قراردادهای انگیزشی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۶ به‌طور مشترک به جیمز ای. میرلیس (James A. Mirrlees) و ویلیام اس. ویکری (William S. Vickrey) به دلیل پژوهش‌های بنیادین آنان درباره نظریه انگیزه‌ها در شرایط اطلاعات نامتقارن اعطا شد. میرلیس با بررسی طراحی نظام‌های مالیاتی نشان داد که چگونه می‌توان در شرایطی که دولت اطلاعات کاملی درباره توانایی و شرایط اقتصادی افراد ندارد، نظام مالیاتی را به‌گونه‌ای طراحی کرد که میان کارایی اقتصادی و عدالت توزیعی تعادل مناسبی ایجاد شود. ویکری نیز با پژوهش‌های خود درباره حراج‌ها و قیمت‌گذاری، مبانی نظری مهمی برای طراحی سازوکارهای کارآمد در شرایط اطلاعات ناقص فراهم کرد. از جمله دستاوردهای مهم او، تحلیل حراج‌هایی بود که در آن خریداران اطلاعات متفاوتی درباره ارزش کالا دارند.




 

 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۵؛
انتظارات عقلایی و سیاست‌گذاری اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۵ به رابرت ای. لوکاس جونیور (Robert E. Lucas Jr.) به دلیل توسعه و کاربرد نظریه انتظارات عقلایی در اقتصاد کلان اعطا شد. لوکاس نشان داد که افراد و بنگاه‌ها هنگام تصمیم‌گیری، تنها به شرایط اقتصادی موجود توجه نمی‌کنند، بلکه انتظارات آن‌ها از سیاست‌ها و شرایط آینده نیز نقش مهمی دارد. بر اساس این دیدگاه، تغییر سیاست‌های اقتصادی می‌تواند رفتار خانوارها و بنگاه‌ها را تغییر دهد و در نتیجه، اثر واقعی سیاست‌ها با آنچه در مدل‌های سنتی پیش‌بینی می‌شود متفاوت باشد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او، نقد لوکاس بود که نشان داد برای ارزیابی سیاست‌های اقتصادی نمی‌توان صرفاً بر روابط آماری گذشته تکیه کرد؛ زیرا تغییر سیاست‌ها می‌تواند خودِ رفتار اقتصادی و روابط موجود در داده‌ها را تغییر دهد. پژوهش‌های لوکاس تأثیر عمیقی بر اقتصاد کلان، سیاست پولی، سیاست مالی و مدل‌سازی اقتصادی گذاشت.
 


 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۴؛
نظریه بازی‌ها و تحلیل تعارض و همکاری

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۴ به‌طور مشترک به رینهارت سلتن (Reinhard Selten)، جان سی. هارسانی (John C. Harsanyi) و جان اف. نش جونیور (John F. Nash Jr.) به دلیل تحلیل‌های بنیادین آنان درباره تعادل در نظریه بازی‌های غیرهمکارانه اعطا شد. هارسانی با بررسی تصمیم‌گیری در شرایطی که بازیگران اطلاعات کاملی درباره یکدیگر ندارند، چارچوبی برای تحلیل بازی‌های دارای اطلاعات ناقص ارائه کرد. سلتن نیز مفهوم تعادل کامل زیر‌بازی را توسعه داد که به ارزیابی دقیق‌تر رفتار راهبردی در بازی‌های پویا کمک می‌کند. نش نیز با معرفی مفهوم تعادل نش، یکی از بنیادی‌ترین ابزارهای تحلیل تعاملات راهبردی را در اقتصاد پایه‌گذاری کرد؛ مفهومی که نشان می‌دهد در یک وضعیت تعادلی، هیچ بازیگری با تغییر یک‌جانبه تصمیم خود نمی‌تواند نتیجه بهتری به دست آورد. پژوهش‌های این سه اقتصاددان کاربرد گسترده‌ای در اقتصاد، مذاکره، رقابت بنگاه‌ها، بازارها و تحلیل تصمیم‌های راهبردی پیدا کرده است.
 

 
 

 



نوبل اقتصاد ۱۹۹۳؛
تحلیل اقتصادی تغییرات نهادی و تاریخی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۳ به‌طور مشترک به رابرت دبلیو. فوگل (Robert W. Fogel) و داگلاس سی. نورث (Douglass C. North) به دلیل پژوهش‌های آنان در زمینه تاریخ اقتصادی و بررسی نقش تحولات اقتصادی و نهادی در رشد و توسعه اعطا شد. فوگل با بهره‌گیری از روش‌های کمی و داده‌های تاریخی، نقش عوامل اقتصادی و فناوری را در تحولات تاریخی بررسی کرد و نشان داد که برای درک رویدادهای مهم اقتصادی، می‌توان از تحلیل آماری و داده‌های تاریخی در کنار شواهد کیفی استفاده کرد. نورث نیز بر اهمیت نهادها، حقوق مالکیت و ساختارهای سیاسی و اقتصادی در شکل‌گیری عملکرد بلندمدت اقتصادها تأکید کرد. او نشان داد که تفاوت در کیفیت نهادها می‌تواند مسیر توسعه اقتصادی کشورها را برای دوره‌های طولانی تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش‌های این دو اقتصاددان، پیوند میان اقتصاد، تاریخ و نهادها را تقویت کرد و زمینه‌ساز توسعه رویکردهای نوین در تاریخ اقتصادی و اقتصاد نهادی شد.







 
 

 


نوبل اقتصاد ۱۹۹۲؛
سرمایه انسانی و سرمایه‌گذاری در آموزش

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۲ به گری اس. بکر (Gary S. Becker) به دلیل گسترش و کاربرد نظریه اقتصادی در تحلیل طیف گسترده‌ای از رفتارها و روابط انسانی اعطا شد. بکر نشان داد که بسیاری از تصمیم‌های فردی و اجتماعی را می‌توان با استفاده از ابزارهای اقتصادی، از جمله تحلیل هزینه و فایده و انگیزه‌ها، بررسی کرد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او، توسعه نظریه سرمایه انسانی بود. بکر توضیح داد که سرمایه‌گذاری در آموزش، مهارت‌آموزی و سلامت می‌تواند بهره‌وری افراد و در نتیجه درآمد و رفاه اقتصادی آنان را افزایش دهد. او همچنین نظریه اقتصادی را به موضوعاتی مانند خانواده، جرم و مجازات، تبعیض و تخصیص زمان گسترش داد. پژوهش‌های بکر نقش مهمی در شکل‌گیری اقتصاد نیروی کار و توسعه رویکردهای اقتصادی به مسائل اجتماعی داشت و نشان داد که تحلیل اقتصادی می‌تواند فراتر از بازارهای سنتی، رفتارهای مختلف انسانی و اجتماعی را نیز توضیح دهد.


 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۹۱؛
اقتصاد هزینه‌های مبادله و نقش بنگاه‌ها

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۱ به رونالد اچ. کوز (Ronald H. Coase) به دلیل کشف و تبیین اهمیت هزینه‌های مبادله و حقوق مالکیت در ساختار اقتصادی اعطا شد. کوز با طرح پرسش بنیادی درباره اینکه چرا برخی فعالیت‌های اقتصادی درون بنگاه‌ها انجام می‌شوند و برخی دیگر از طریق بازار، نشان داد که هزینه استفاده از سازوکار بازار می‌تواند بر نحوه سازمان‌دهی فعالیت‌های اقتصادی اثر بگذارد. از این منظر، بنگاه زمانی شکل می‌گیرد که انجام معاملات در داخل سازمان، نسبت به انجام همان معاملات از طریق بازار، هزینه کمتری داشته باشد. او همچنین در تحلیل خود از حقوق مالکیت و تخصیص منابع نشان داد که در شرایطی که حقوق مالکیت به‌روشنی تعریف شده و هزینه‌های مبادله پایین باشد، طرف‌های اقتصادی می‌توانند از طریق مذاکره به تخصیص کارآمد منابع برسند؛ دیدگاهی که بعدها با عنوان قضیه کوز شناخته شد. پژوهش‌های او تأثیر عمیقی بر اقتصاد نهادی، حقوق اقتصادی، سازمان صنعتی و نظریه بنگاه گذاشت و نگاه اقتصاددانان به نقش نهادها در عملکرد بازارها را تغییر داد.


 
 

 



نوبل اقتصاد ۱۹۹۰؛
نظریه نوین مالی و نقش تنوع‌بخشی در سرمایه‌گذاری

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۹۰ به‌طور مشترک به هری مارکوویتز (Harry M. Markowitz)، مرتون میلر (Merton H. Miller) و ویلیام اف. شارپ (William F. Sharpe) به دلیل پژوهش‌های بنیادین آنان در زمینه نظریه اقتصاد مالی اعطا شد. مارکوویتز با توسعه نظریه انتخاب پرتفوی نشان داد که سرمایه‌گذاران نباید دارایی‌ها را به‌صورت جداگانه ارزیابی کنند، بلکه باید رابطه میان بازده و ریسک مجموعه دارایی‌ها را در نظر بگیرند؛ رویکردی که اهمیت تنوع‌بخشی را در مدیریت سرمایه برجسته کرد. میلر با همکاری فرانکو مودیلیانی و از طریق توسعه نظریه ساختار سرمایه، نشان داد که در شرایط ایده‌آل، نحوه تأمین مالی یک شرکت به‌تنهایی ارزش آن را تعیین نمی‌کند. شارپ نیز با ارائه مدل قیمت‌گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای (CAPM) چارچوبی برای ارتباط میان ریسک و بازده مورد انتظار دارایی‌ها فراهم کرد. دستاوردهای این سه اقتصاددان، پایه‌های مهمی برای مدیریت سرمایه‌گذاری، قیمت‌گذاری دارایی‌ها و تحلیل ریسک در بازارهای مالی ایجاد کرد.

 




 

 
 

 


نوبل اقتصاد ۱۹۸۹؛
بنیان‌های آماری و علمی اقتصادسنجی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۹ به تریگوه هاولمو (Trygve Haavelmo) به دلیل روشن‌سازی مبانی نظریه احتمال در اقتصادسنجی و تحلیل ساختارهای اقتصادی هم‌زمان اعطا شد.

هاولمو نقش مهمی در تبدیل اقتصادسنجی به ابزاری علمی برای آزمون نظریه‌های اقتصادی با استفاده از داده‌های واقعی داشت. او نشان داد که برای بررسی روابط اقتصادی، نمی‌توان صرفاً به همبستگی میان متغیرها تکیه کرد و باید ساختار احتمالاتی و آماری مدل‌های اقتصادی نیز به‌طور دقیق در نظر گرفته شود. یکی از دستاوردهای مهم او، فراهم کردن چارچوبی برای تحلیل روابط اقتصادی هم‌زمان بود؛ یعنی شرایطی که در آن چند متغیر اقتصادی به‌طور هم‌زمان بر یکدیگر اثر می‌گذارند. روش‌های او بعدها در توسعه مدل‌های اقتصادسنجی، پیش‌بینی اقتصادی و ارزیابی اثر تغییرات سیاستی مورد استفاده قرار گرفت و پایه مهمی برای پیوند میان نظریه اقتصادی، آمار و داده‌های تجربی فراهم کرد.
 

 

 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۸؛
نظریه بازارها و استفاده کارآمد از منابع

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۸ به موریس آلیه (Maurice Allais) به دلیل مشارکت‌های پیشگامانه او در نظریه بازارها و استفاده کارآمد از منابع اعطا شد. آلیه با استفاده از روش‌های ریاضی، به بررسی چگونگی شکل‌گیری تعادل در بازارها و نحوه تخصیص کارآمد منابع پرداخت. او همچنین در زمینه‌هایی مانند نظریه تعادل عمومی، سرمایه، تصمیم‌گیری در شرایط عدم‌قطعیت و سیاست پولی پژوهش‌های مهمی انجام داد. یکی از ویژگی‌های برجسته کار او، تلاش برای ایجاد تعادل میان کارایی اقتصادی و منافع اجتماعی بود؛ به‌ویژه در بررسی قیمت‌گذاری خدمات و انحصارهای دولتی. پژوهش‌های آلیه نقش مهمی در توسعه اقتصاد ریاضی و درک عمیق‌تر سازوکار بازارها داشت.





 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۷؛
نظریه رشد اقتصادی و نقش فناوری

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۷ به رابرت ام. سولو (Robert M. Solow) به دلیل contributions مهم او به نظریه رشد اقتصادی اعطا شد. سولو با ارائه مدل رشد اقتصادی خود در دهه ۱۹۵۰، چارچوبی برای توضیح نقش سرمایه، نیروی کار و پیشرفت فناوری در افزایش تولید و درآمد سرانه ایجاد کرد. پژوهش‌های او نشان داد که افزایش سرمایه‌گذاری به‌تنهایی نمی‌تواند رشد اقتصادی پایدار را توضیح دهد و پیشرفت فناوری و افزایش بهره‌وری نقشی اساسی در رشد بلندمدت اقتصاد دارند. او همچنین بر اهمیت سرمایه‌گذاری در پژوهش و توسعه، آموزش و بهبود روش‌های تولید برای افزایش بهره‌وری تأکید داشت. نظریه سولو به یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد رشد تبدیل شد و همچنان برای تحلیل تفاوت در عملکرد اقتصادی کشورها و بررسی عوامل مؤثر بر رشد بلندمدت مورد استفاده قرار می‌گیرد.



 




 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۶؛
انتخاب عمومی و تصمیم‌گیری اقتصادی و سیاسی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۶ به جیمز ام. بوکانن جونیور (James M. Buchanan Jr.) به دلیل توسعه مبانی قراردادی و قانون اساسی برای نظریه تصمیم‌گیری اقتصادی و سیاسی اعطا شد.

بوکانن با شکل‌دهی و توسعه نظریه انتخاب عمومی (Public Choice Theory)، ابزارهای تحلیل اقتصادی را به حوزه سیاست و تصمیم‌گیری دولت گسترش داد. او معتقد بود همان‌گونه که در بازار، افراد بر اساس منافع و انگیزه‌های خود تصمیم می‌گیرند، در عرصه سیاسی نیز رأی‌دهندگان، سیاستمداران و مقامات دولتی دارای انگیزه‌ها و منافع خاص خود هستند. از این رو، نمی‌توان دولت را همواره نهادی کاملاً بی‌طرف و صرفاً در پی تحقق «مصلحت عمومی» فرض کرد. پژوهش‌های او همچنین بر اهمیت قواعد، نهادها و قانون اساسی در محدود کردن تصمیم‌های سیاسی و ایجاد سازوکارهای توافق جمعی تأکید داشت.
 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۵؛
پس‌انداز خانوار و بازارهای مالی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۵ به فرانکو مودیلیانی (Franco Modigliani) به دلیل پژوهش‌های پیشگامانه او درباره پس‌انداز و بازارهای مالی اعطا شد. مودیلیانی با ارائه نظریه چرخه عمر پس‌انداز توضیح داد که افراد در طول زندگی، با توجه به درآمد، سن و نیازهای آینده خود درباره مصرف و پس‌انداز تصمیم می‌گیرند؛ به‌گونه‌ای که معمولاً در دوران اشتغال پس‌انداز می‌کنند و در دوران بازنشستگی بخشی از ثروت خود را مصرف می‌کنند. این نظریه به ابزاری مهم برای بررسی رفتار پس‌انداز خانوارها و آثار نظام‌های بازنشستگی تبدیل شد. او همچنین همراه با مرتون میلر، نظریه معروف مودیلیانی–میلر را در حوزه مالی شرکتی توسعه داد که به بررسی رابطه میان ساختار تأمین مالی شرکت و ارزش بنگاه می‌پردازد. پژوهش‌های مودیلیانی تأثیر گسترده‌ای بر اقتصاد مصرف، پس‌انداز، بازارهای مالی و مالیه شرکتی گذاشت.



 

 
 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۴؛
حساب‌های ملی و اندازه‌گیری عملکرد اقتصاد

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۴ به ریچارد استون (Richard Stone) به دلیل مشارکت‌های بنیادین او در توسعه نظام‌های حساب‌های ملی و بهبود مبنای تحلیل تجربی اقتصاد اعطا شد. استون با طراحی و توسعه چارچوبی منسجم برای ثبت و اندازه‌گیری فعالیت‌های اقتصادی، امکان بررسی ارتباط میان تولید، درآمد، مصرف، پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، مخارج دولت و مبادلات با سایر کشورها را فراهم کرد. نظام حساب‌های ملی او کمک کرد داده‌های اقتصادی به شکلی استاندارد و قابل مقایسه گردآوری شوند و دولت‌ها و پژوهشگران بتوانند وضعیت و روند اقتصاد را با دقت بیشتری ارزیابی کنند. این دستاورد بعدها در سطح بین‌المللی، از جمله در چارچوب‌های مورد استفاده سازمان ملل متحد، گسترش یافت و به یکی از پایه‌های اصلی تحلیل اقتصاد کلان، پیش‌بینی اقتصادی و سیاست‌گذاری تبدیل شد. 
 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۳؛
تعادل عمومی و سازوکار عملکرد بازارها

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۳ به ژرار دبرُو (Gérard Debreu) به دلیل وارد کردن روش‌های تحلیلی نوین به نظریه اقتصادی و بازصورت‌بندی دقیق نظریه تعادل عمومی اعطا شد. دبرُو با استفاده از ابزارهای ریاضی، بنیان‌های نظری تعادل عمومی را با دقت بیشتری صورت‌بندی کرد و نشان داد که در یک اقتصاد مبتنی بر بازار، تحت مجموعه‌ای از شرایط مشخص، می‌توان وجود قیمت‌های تعادلی را اثبات کرد؛ یعنی قیمت‌هایی که در آن عرضه و تقاضای کالاها و خدمات با یکدیگر سازگار می‌شوند. او همچنین در کنار کنت ارو در توسعه مدل ریاضی تعادل عمومی نقش مهمی داشت و با کتاب مشهور خود نظریه ارزش، چارچوبی منسجم برای تحلیل رفتار مصرف‌کنندگان، تقاضا، تولید و تخصیص منابع ارائه کرد. پژوهش‌های دبرُو تأثیر عمیقی بر اقتصاد ریاضی، نظریه بازار، تخصیص منابع و تحلیل رفتار اقتصادی در شرایط عدم‌قطعیت گذاشت و استانداردهای جدیدی برای دقت در نظریه اقتصادی ایجاد کرد.


 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۲؛
ساختار بازارها، اطلاعات و تنظیم‌گری اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۲ به جورج جوزف استیگلر (George J. Stigler) به دلیل پژوهش‌های بنیادین او درباره ساختار صنایع، نحوه عملکرد بازارها و علل و پیامدهای تنظیم‌گری عمومی اعطا شد. استیگلر با پژوهش‌های تجربی خود نشان داد که برای درک عملکرد بازارها باید عواملی مانند هزینه کسب اطلاعات، ساختار صنایع و رفتار بنگاه‌ها را نیز در نظر گرفت. او به‌ویژه با توسعه مفهوم اقتصاد اطلاعات توضیح داد که جست‌وجوی اطلاعات درباره قیمت و کیفیت کالاها هزینه‌بر است و همین موضوع می‌تواند تفاوت قیمت‌ها را در بازار ایجاد کند. استیگلر همچنین بررسی کرد که مقررات دولتی چگونه شکل می‌گیرند و چه پیامدهایی برای بازار دارند. یکی از ایده‌های مهم او این بود که مقررات همیشه صرفاً برای حمایت از منافع عمومی ایجاد نمی‌شوند و ممکن است تحت تأثیر گروه‌های ذی‌نفع قرار گیرند؛ دیدگاهی که به توسعه نظریه تسخیر تنظیم‌گری و اقتصاد تنظیم‌گری کمک کرد. پژوهش‌های او پیوند میان اقتصاد، بازار، اطلاعات، مقررات و حقوق را تقویت کرد.

 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۱؛
بازارهای مالی، سرمایه‌گذاری و ارتباط آن با اقتصاد واقعی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۱ به جیمز توبین (James Tobin) به دلیل تحلیل او از بازارهای مالی و ارتباط آن‌ها با تصمیم‌های مخارج، اشتغال، تولید و قیمت‌ها اعطا شد. توبین با توسعه نظریه انتخاب پرتفوی توضیح داد که خانوارها و بنگاه‌ها هنگام تصمیم‌گیری درباره نگهداری دارایی‌های مالی و واقعی، میان ریسک و بازده مورد انتظار توازن برقرار می‌کنند. اهمیت کار او تنها به تحلیل رفتار سرمایه‌گذاران محدود نبود؛ او تلاش کرد نشان دهد تغییرات در بازارهای مالی چگونه از طریق تصمیم‌های مصرف و سرمایه‌گذاری به تولید و اشتغال منتقل می‌شوند. یکی از مفاهیم شناخته‌شده در آثار او، نسبت Q توبین است که رابطه میان ارزش بازار بنگاه و هزینه جایگزینی سرمایه را برای تحلیل تصمیم‌های سرمایه‌گذاری مورد توجه قرار می‌دهد. پژوهش‌های توبین همچنین به تحلیل سیاست‌های پولی و مالی و سازوکار انتقال آن‌ها به اقتصاد واقعی کمک کرد و نقش مهمی در پیوند میان نظریه مالی و اقتصاد کلان داشت.

 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۸۰؛
اقتصادسنجی، پیش‌بینی اقتصادی و تحلیل نوسانات اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۸۰ به لارنس آر. کلاین (Lawrence R. Klein) به دلیل ایجاد مدل‌های اقتصادسنجی و به‌کارگیری آن‌ها برای تحلیل نوسانات اقتصادی و سیاست‌های اقتصادی اعطا شد. کلاین از پیشگامان توسعه مدل‌های اقتصادسنجی کلان بود و تلاش کرد نظریه‌های اقتصادی را با داده‌های واقعی ترکیب کند تا بتوان رفتار اقتصاد را بهتر توضیح داد و درباره آینده آن پیش‌بینی‌هایی انجام داد. او با ساخت مدل‌هایی برای اقتصاد آمریکا نشان داد که می‌توان از روابط آماری میان متغیرهایی مانند تولید، مصرف، اشتغال، سرمایه‌گذاری و قیمت‌ها برای تحلیل چرخه‌های اقتصادی و ارزیابی آثار سیاست‌های اقتصادی استفاده کرد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او، پروژه LINK بود که مدل‌های اقتصادسنجی کشورهای مختلف را به یکدیگر مرتبط می‌کرد و امکان بررسی سرایت نوسانات اقتصادی میان کشورها و پیش‌بینی تجارت و جریان‌های سرمایه را فراهم می‌ساخت. 
 



 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۹؛
اقتصاد توسعه، سرمایه انسانی و گذار از اقتصاد سنتی به مدرن

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۹ به‌طور مشترک به تئودور دبلیو. شولتز (Theodore W. Schultz) و سِر آرتور لوئیس (Sir Arthur Lewis) به دلیل پژوهش‌های پیشگامانه آنان درباره اقتصاد توسعه، با تأکید ویژه بر مسائل کشورهای در حال توسعه اعطا شد. شولتز با تمرکز بر کشاورزی و توسعه اقتصادی نشان داد که آموزش، مهارت، دانش و سلامت نیروی انسانی می‌توانند همچون سرمایه، بهره‌وری و درآمد را افزایش دهند. او همچنین بر اهمیت سرمایه‌گذاری در آموزش و فناوری برای افزایش بهره‌وری کشاورزی و توسعه کشورهای کم‌درآمد تأکید کرد.

لوئیس نیز با ارائه مدل اقتصاد دوگانه، توسعه کشورهای فقیر را بر اساس تعامل میان یک بخش سنتی و کشاورزی و یک بخش مدرن و صنعتی توضیح داد. از دیدگاه او، انتقال نیروی کار از بخش سنتی به بخش مدرن می‌تواند به انباشت سرمایه، افزایش تولید و رشد اقتصادی منجر شود. او همچنین رابطه میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه و تأثیر بهره‌وری کشاورزی و شرایط تجارت بر مسیر توسعه را بررسی کرد


 

 


نوبل اقتصاد ۱۹۷۸؛
تصمیم‌گیری اقتصادی و عقلانیت محدود

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۸ به هربرت ای. سایمون (Herbert A. Simon) به دلیل پژوهش‌های پیشگامانه او درباره فرایند تصمیم‌گیری در سازمان‌های اقتصادی اعطا شد. سایمون با نقد فرض رایج در نظریه اقتصادی سنتی مبنی بر اینکه افراد و بنگاه‌ها همواره با عقلانیت کامل و با هدف حداکثرسازی سود تصمیم می‌گیرند، نشان داد که تصمیم‌گیری واقعی تحت تأثیر محدودیت اطلاعات، زمان، توانایی پردازش ذهنی و پیچیدگی مسائل قرار دارد. او این وضعیت را با مفهوم «عقلانیت محدود» (Bounded Rationality) توضیح داد. از نظر سایمون، افراد و سازمان‌ها در بسیاری از موارد به جای جست‌وجوی بهترین گزینه ممکن، به دنبال راه‌حلی هستند که با توجه به شرایط موجود، رضایت‌بخش و قابل قبول باشد؛ رویکردی که با مفهوم Satisficing شناخته می‌شود.

 


 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۷؛
تجارت بین‌الملل و جریان سرمایه میان کشورها

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۷ به‌طور مشترک به برتیل اوهلین (Bertil Ohlin) و جیمز ای. مید (James E. Meade) به دلیل مشارکت‌های بنیادین آنان در نظریه تجارت بین‌الملل و جریان‌های بین‌المللی سرمایه اعطا شد. اوهلین با توسعه نظریه هکشر–اوهلین توضیح داد که تفاوت کشورها در برخورداری از عوامل تولید مانند نیروی کار و سرمایه، بر الگوی تجارت خارجی و تخصصی‌شدن اقتصادی آنها اثر می‌گذارد. او همچنین نشان داد که تجارت بین‌الملل چگونه می‌تواند بر تخصیص منابع، قیمت‌ها، درآمد و محل استقرار فعالیت‌های صنعتی تأثیر بگذارد. مید نیز با تمرکز بر اقتصادهای باز، به بررسی ارتباط میان تجارت خارجی، جریان سرمایه، سیاست‌های اقتصادی و ثبات اقتصاد کلان پرداخت. او شرایط لازم برای دستیابی هم‌زمان به تعادل داخلی، مانند اشتغال و ثبات قیمت‌ها، و تعادل خارجی، مانند پایداری مبادلات بین‌المللی، را تحلیل کرد.


 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۶؛
پول، تورم و نقش سیاست پولی در اقتصاد

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۶ به میلتون فریدمن (Milton Friedman) به دلیل دستاوردهای برجسته او در زمینه تحلیل مصرف، تاریخ و نظریه پولی و بررسی پیچیدگی سیاست‌های تثبیت اقتصادی اعطا شد.فریدمن از مهم‌ترین اقتصاددانان قرن بیستم در حوزه اقتصاد پولی بود و نقش اساسی در شکل‌گیری و گسترش مکتب پول‌گرایی (Monetarism) داشت. او با بررسی رابطه میان حجم پول، تولید و سطح قیمت‌ها استدلال کرد که تغییرات پولی می‌توانند در کوتاه‌مدت بر فعالیت اقتصادی اثر بگذارند و در بلندمدت، اثر اصلی خود را بر سطح قیمت‌ها نشان دهند. فریدمن همچنین در تحلیل مصرف و انتظارات تورمی نقش مهمی داشت و نسبت به توانایی دولت در مدیریت دقیق اقتصاد از طریق مداخلات گسترده بدبین بود. 

 
 
 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۵؛
تخصیص بهینه منابع و برنامه‌ریزی اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۵ به‌طور مشترک به لئونید ویتالی‌یویچ کانتوروویچ (Leonid V. Kantorovich) و تیالینگ کوپمانس (Tjalling C. Koopmans) به دلیل مشارکت‌های آنان در نظریه تخصیص بهینه منابع اعطا شد. کانتوروویچ و کوپمانس به یکی از بنیادی‌ترین مسائل علم اقتصاد پرداختند: چگونه می‌توان منابع کمیاب مانند نیروی کار، سرمایه و مواد اولیه را به‌گونه‌ای تخصیص داد که بیشترین بهره‌وری و نتیجه اقتصادی حاصل شود؟ کانتوروویچ با توسعه و به‌کارگیری برنامه‌ریزی خطی، روش‌های ریاضی جدیدی برای تعیین بهترین شیوه استفاده از منابع در تولید ارائه کرد. این روش بعدها کاربرد گسترده‌ای در برنامه‌ریزی تولید، حمل‌ونقل و تخصیص منابع پیدا کرد. کوپمانس نیز با توسعه تحلیل فعالیت‌ها (Activity Analysis)، رابطه میان نهاده‌ها و ستانده‌های تولید و شرایط لازم برای استفاده کارآمد از منابع را بررسی کرد و نشان داد که نظام‌های قیمت‌گذاری می‌توانند در تعیین تخصیص بهینه منابع نقش داشته باشند.

 
 



نوبل اقتصاد ۱۹۷۴؛
پول، نوسانات اقتصادی و پیوند اقتصاد با جامعه و نهادها

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۴ به‌طور مشترک به گونار میردال (Gunnar Myrdal) و فریدریش آوگوست فون هایک (Friedrich August von Hayek) به دلیل پژوهش‌های پیشگامانه آنان در نظریه پول و نوسانات اقتصادی و تحلیل ارتباط متقابل عوامل اقتصادی، اجتماعی و نهادی اعطا شد. میردال در پژوهش‌های خود نشان داد که مسائل اقتصادی را نمی‌توان جدا از عوامل اجتماعی و نهادی بررسی کرد. او با رویکردی میان‌رشته‌ای، موضوعاتی مانند توسعه اقتصادی، نابرابری و فقر را مورد مطالعه قرار داد و بر نقش ساختارهای اجتماعی و سیاسی در شکل‌گیری نتایج اقتصادی تأکید کرد. هایک نیز در زمینه نظریه پول و چرخه‌های اقتصادی پژوهش‌های مهمی انجام داد و بر نقش اطلاعات، قیمت‌ها و سازوکار بازار در هماهنگی تصمیم‌های اقتصادی تأکید کرد. از دیدگاه او، نظام قیمت‌ها اطلاعات پراکنده میان افراد و بنگاه‌ها را منتقل می‌کند و بازارهای غیرمتمرکز می‌توانند از این اطلاعات برای تخصیص منابع استفاده کنند.
 


 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۳؛
وابستگی متقابل بخش‌های اقتصادی و تحلیل نهاده–ستانده

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۳ به واسیلی لئونتیف (Wassily Leontief) به دلیل توسعه روش نهاده–ستانده (Input–Output) و به‌کارگیری آن در حل مسائل مهم اقتصادی اعطا شد.لئونتیف با توسعه تحلیل نهاده–ستانده، روشی برای بررسی ارتباط و وابستگی میان بخش‌های مختلف یک اقتصاد ایجاد کرد. در این چارچوب، مشخص می‌شود که هر بخش اقتصادی برای تولید کالا و خدمات خود به چه میزان نهاده از سایر بخش‌ها نیاز دارد و تغییر در تولید یا تقاضای یک بخش چگونه می‌تواند بر بخش‌های دیگر اثر بگذارد. این روش امکان بررسی زنجیره‌های مستقیم و غیرمستقیم تولید و برآورد نیازهای اقتصادی در پاسخ به تغییرات تقاضا را فراهم کرد.اهمیت کار لئونتیف در آن بود که اقتصاد را به‌صورت مجموعه‌ای از بخش‌های به‌هم‌پیوسته و وابسته به یکدیگر تحلیل کرد. 

 

 


 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۲؛
تعادل عمومی و رفاه اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۲ به‌طور مشترک به جان آر. هیکس (John R. Hicks) و کنت جی. ارو (Kenneth J. Arrow) به دلیل مشارکت‌های پیشگامانه آنان در نظریه تعادل عمومی اقتصادی و نظریه رفاه اعطا شد. هیکس با بازسازی و توسعه نظریه تعادل عمومی، چارچوبی منسجم برای بررسی ارتباط میان بازار کالاها، عوامل تولید، اعتبار و پول ارائه کرد. اثر مهم او، ارزش و سرمایه، نقش مهمی در پیوند نظریه تعادل عمومی با تحلیل رفتار مصرف‌کنندگان، بنگاه‌ها و چرخه‌های تجاری داشت. ارو نیز با استفاده از روش‌های ریاضی نوین، بنیان نظریه تعادل عمومی را تقویت کرد و شرایط لازم برای بررسی وجود و پایداری تعادل در اقتصاد را توسعه داد. او همچنین در اقتصاد رفاه و نظریه انتخاب اجتماعی دستاوردهای مهمی داشت؛ از جمله قضیه عدم امکان ارو که نشان می‌دهد تحت مجموعه‌ای از شرایط معقول، نمی‌توان ترجیحات متنوع افراد را به یک ترجیح اجتماعی واحد و کاملاً سازگار تبدیل کرد. 


 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۱؛
رشد اقتصادی، درآمد ملی و ساختار توسعه

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۱ به سایمون کوزنتس (Simon Kuznets) به دلیل تفسیر تجربی او از رشد اقتصادی اعطا شد؛ پژوهش‌هایی که به درک عمیق‌تر از ساختار اقتصادی و اجتماعی و فرایند توسعه کمک کردند. کوزنتس از اقتصاددانان برجسته در توسعه روش‌های اندازه‌گیری و تحلیل رشد اقتصادی بود. او روش‌هایی برای محاسبه اندازه درآمد یک کشور و تغییرات آن در طول زمان توسعه داد و در استانداردسازی مفهوم تولید ناخالص ملی (GNP) نقش مهمی داشت. پژوهش‌های او همچنین تغییرات بلندمدت در نرخ رشد اقتصادی را بررسی کرد و ارتباط میان رشد جمعیت، تولید و تحول ساختار اقتصادی را مورد توجه قرار داد. یکی از مفاهیم شناخته‌شده مرتبط با آثار متأخر او، منحنی کوزنتس است که رابطه میان رشد اقتصادی و نابرابری درآمدی را بررسی می‌کند؛ هرچند بنیاد نوبل تأکید می‌کند که جایزه ۱۹۷۱ عمدتاً برای پژوهش‌های پیشین او درباره رشد اقتصادی و اندازه اقتصاد اعطا شد، نه مستقیماً برای این نظریه.

 
 
 
 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۷۰؛
توسعه نظریه اقتصادی، تحلیل ریاضی و اقتصاد پویا

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۷۰ به پل ای. ساموئلسون (Paul A. Samuelson) به دلیل کار علمی او در توسعه نظریه اقتصادی ایستا و پویا و ارتقای سطح تحلیل در علم اقتصاد اعطا شد. ساموئلسون از اقتصاددانان برجسته در به‌کارگیری روش‌های ریاضی در تحلیل اقتصادی بود و نقش مهمی در تبدیل اقتصاد به یک علم تحلیلی و منسجم ایفا کرد. پژوهش‌های او طیف گسترده‌ای از موضوعات، از جمله نظریه مصرف، اقتصاد رفاه، نظریه سرمایه، تجارت بین‌الملل، مالیه عمومی و رشد اقتصادی را دربرمی‌گرفت. او همچنین با استفاده از ابزارهای ریاضی و مفهوم بهینه‌سازی، ارتباط میان نظریه‌های اقتصادی مختلف را روشن‌تر کرد و چارچوبی منسجم برای تحلیل رفتار اقتصادی ارائه داد. کتاب مشهور او با عنوان «اقتصاد» (Economics) نیز تأثیر گسترده‌ای بر آموزش اقتصاد در سراسر جهان گذاشت و به یکی از مهم‌ترین کتاب‌های درسی اقتصاد مدرن تبدیل شد.



 

 
 

 

نوبل اقتصاد ۱۹۶۹؛
آغاز جایزه اقتصاد، اقتصادسنجی و تحلیل پویای اقتصادی

جایزه علوم اقتصادی ۱۹۶۹، نخستین دوره اعطای این جایزه بود و به راگنار فریش (Ragnar Frisch) و یان تینبرگن (Jan Tinbergen) به دلیل توسعه و به‌کارگیری روش‌های پویا در تحلیل فرایندهای اقتصادی اعطا شد. این دو اقتصاددان از پیشگامان شکل‌گیری اقتصادسنجی مدرن بودند و نقش مهمی در پیوند میان نظریه اقتصادی، روش‌های ریاضی و داده‌های آماری ایفا کردند. فریش با توسعه مدل‌های اقتصادی پویا و روش‌های کمی، به شکل‌گیری چارچوب‌های جدید برای تحلیل نوسانات و چرخه‌های اقتصادی کمک کرد و در بنیان‌گذاری علم اقتصادسنجی نقش برجسته‌ای داشت. تینبرگن نیز با طراحی و به‌کارگیری مدل‌های اقتصادسنجی کلان، روابط میان متغیرهای اقتصادی را به‌صورت کمی بررسی کرد و از این مدل‌ها برای تحلیل چرخه‌های تجاری و ارزیابی سیاست‌های اقتصادی بهره گرفت.




 

 
 

 



 
 
 
نشانی مطلب در وبگاه پژوهشکده امور اقتصادی:
http://earc.ac.ir/find-1.76.66.fa.html
برگشت به اصل مطلب