گزارش سیاستی | پاییز ۱۴۰۵

از رشد کمی تا رشد فراگیر

چکیده گزارش

تجربه رشد اقتصادی ایران نشان می‌دهد حتی در دوره‌های رشد مثبت  اقتصادی، این رشد به بهبود فراگیر و پایدار رفاه، اشتغال مولّد و کاهش نابرابری منجر نشده است. مسئله اصلی اقتصاد ایران نه «کمبود رشد»، بلکه «کیفیت رشد» و «میزان فراگیری آن» است. این گزارش با ارائه چهارچوبی تحلیلی برای مفهوم رشد فراگیر، نشان می‌دهد رشد پایدار در گرو توزیع گسترده‌تر منافع و مشارکت فعال گروه‌ها و مناطق مختلف است. شواهد حاکی از آن است که الگوی رشد ایران به‌طور عمده متکی بر فعالیت‌های کم‌بهره‌وری، منابع طبیعی و تکانه‌های برون‌زا بوده و پیوند ضعیفی با اشتغال مولد داشته است. نابرابری در دسترسی به آموزش، مهارت، بازار کار، منابع مالی و زیرساخت‌ها، ضعف نظام تأمین مالی و گره‌های نهادی و حکمرانی اقتصادی، موجب بازتولید رشد ناپایدار و غیرفراگیر شده‌اند. بر این اساس، گذار به رشد فراگیر مستلزم تغییر رویکرد از رشد کمّی‌محور، به رشد کیفیت‌محور و نهاد‌محور و همچنین اصلاحات هماهنگ در حوزه‌های نهادی، سرمایه انسانی، الگوی رشد مولد، نظام تأمین مالی و سیاست‌های حمایتی است.

گزارش سیاستی | پاییز ۱۴۰۵

مسیرهای متمایز دفاعی در خاورمیانه

چکیده گزارش

تحلیل مخارج دفاعی کشورهای خاورمیانه بر پایه میانگین منطقه‌ای یا تقسیم‌بندی‌های سیاسی، تفاوت مسیرهای بلندمدت کشورها را پنهان می‌کند. این گزارش بررسی می‌کند که آیا کشورهای منتخب منطقه از نظر بار دفاعی به مسیری مشترک نزدیک شده‌اند یا مسیرهای متمایزی را طی کرده‌اند. بر پایه داده‌های SIPRI، بار دفاعی ده کشور منطقه طی سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ بررسی شده است. نتایج، مسیر پایدار بالا برای اسرائیل، عربستان سعودی و عمان، مسیر پیوسته‌کاهنده برای ترکیه و مصر و مسیر پایدار پایین برای ایران را شناسایی می‌کند.

گزارش سیاستی| تابستان ۱۴۰۵

بازطراحی حکمرانی و مدیریت تنگه هرمز

چکیده گزارش

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های راهبردی جهان و نقطه تلاقی حقوق بین‌الملل دریاها، امنیت ملی، اقتصاد انرژی و تجارت جهانی است. این گزارش ابعاد حقوقی، اقتصادی، امنیتی، فنی و دیپلماتیک مدیریت تنگه و تجربه حکمرانی آبراه‌های راهبردی جهان را بررسی می‌کند. الگوی پیشنهادی، پنج وضعیت عادی، فشار اقتصادی و تحریمی، اختلال در آزادی عبور، بحران امنیتی و مذاکره و توافق را پوشش می‌دهد. تشکیل شورای هماهنگی ایران و عمان، توسعه خدمات هوشمند دریایی و تقویت همکاری منطقه‌ای از پیشنهادهای گزارش است.

گزارش سیاستی| تابستان ۱۴۰۵

چالش‌های توسعه بازار سرمایه بدهی شرکتی در ایران

چکیده گزارش

این گزارش موانع توسعه بازار سرمایه بدهی شرکتی ایران را با بررسی چارچوب قانونی و نهادی بازار بدهی مالزی و دیدگاه فعالان سمت عرضه و تقاضای تأمین مالی تحلیل می‌کند. سهم محدود اوراق شرکتی از کل اوراق بدهی منتشرشده، ضرورت شناسایی موانع عملیاتی، حقوقی و مقرراتی، ساختاری و محیط کلان را نشان می‌دهد. در پایان، راهکارهای اجرایی متناسب با هر دسته از چالش‌ها پیشنهاد شده است.

گزارش سیاستی | تابستان ۱۴۰۵

احکام مالیاتی پیشنهادی قابل اجرا در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶

چکیده گزارش

این گزارش ظرفیت درآمدهای مالیاتی و احکام قابل اجرا در لایحه بودجه ۱۴۰۶ را بررسی می‌کند. رشد اسمی درآمدهای مالیاتی لزوماً به معنای افزایش ظرفیت واقعی مالیات‌ستانی نیست. گزارش بر گسترش پایه‌های مالیاتی، کاهش فرار مالیاتی، اصلاح معافیت‌ها، توسعه مالیات بر ثروت و عایدی سرمایه، حکمرانی داده‌محور و حسابرسی ریسک‌محور تأکید دارد.

گزارش سیاستی | تابستان ۱۴۰۵

الزامات افزایش تاب‌آوری بودجه‌ای در مواجهه با شوک مخارج دولت

چکیده گزارش

این گزارش تاب‌آوری بودجه‌ای در برابر شوک‌های مخارج دولت، به‌ویژه شوک برون‌زای جنگ، را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد شوک‌های جنگی هم‌زمان منابع و مصارف بودجه را تحت تأثیر قرار می‌دهند. کاهش وابستگی به نفت، توسعه درآمدهای پایدار، ایجاد ذخایر احتیاطی، تقویت تاب‌آوری ارزی، تأمین مالی غیرتورمی و بودجه‌ریزی مبتنی بر ریسک و سناریو از پیشنهادهای اصلی گزارش است.

گزارش سیاستی | تابستان ۱۴۰۵

تعمیق همکاری‌های مالیاتی ایران در نظام چندجانبه جهانی

چکیده گزارش

این گزارش همکاری مالیاتی بین‌المللی و الزامات آن برای ایران را بررسی می‌کند. سازوکارهای OECD از جمله BEPS، CRS، MLI و حداقل مالیات جهانی، همچنین نقش سازمان ملل، بریکس و سازمان همکاری شانگهای مورد بررسی قرار گرفته‌اند. توسعه زیرساخت‌های داده‌محور، تقویت ظرفیت سازمان امور مالیاتی و مشارکت فعال در فرایندهای قاعده‌گذاری بین‌المللی از پیشنهادهای گزارش است.

گزارش سیاستی | تابستان ۱۴۰۵

اهمیت اقتصادی تنگه هرمز

چکیده گزارش

این گزارش اهمیت ژئواکونومیک تنگه هرمز، پیامدهای اختلال در آن و ظرفیت‌های اقتصادی این آبراه برای ایران و عمان را بررسی می‌کند. محدودیت مسیرهای جایگزین، اهمیت تنگه در تجارت انرژی و مواد اولیه و امکان درآمدزایی از خدمات دریایی و لجستیکی از محورهای اصلی گزارش است. دیپلماسی فعال، همکاری ایران و عمان و توسعه خدمات دریایی از پیشنهادهای آن است.

گزارش سیاستی | بهار ۱۴۰۵

الزامات پایداری مالی در مدیریت و کاهش بدهی‌های پنهان خارجی

چکیده گزارش

این گزارش نقش بدهی‌های پنهان خارجی را در پایداری مالی اقتصادهای درحال‌توسعه بررسی و وضعیت ده کشور منتخب، از جمله ایران، را مقایسه می‌کند. ضعف حکمرانی مالی، نبود شفافیت در گزارشگری بدهی و نظارت ناکافی بر شرکت‌های دولتی از عوامل اصلی شکل‌گیری این بدهی‌ها هستند. ایجاد نظام یکپارچه ثبت بدهی، افزایش شفافیت و مدیریت فعال ریسک‌های ارزی از پیشنهادهای گزارش است.

گزارش سیاستی | بهار ۱۴۰۵

بررسی تطبیقی راهبردهای مدیریت بدهی‌های پنهان دولت

چکیده گزارش

این گزارش بدهی‌های پنهان دولت و آثار آن‌ها بر پایداری مالی و ثبات بودجه‌ای را بررسی می‌کند. تجربه کشورهایی مانند موزامبیک و زامبیا بر اهمیت شفاف‌سازی و اصلاحات نهادی تأکید دارد؛ در مقابل، تجربه استرالیا، کانادا و نیوزیلند نقش افشای کامل تعهدات، نظارت مستقل و مدیریت پیشگیرانه را برجسته می‌کند. اصلاح چارچوب قانونی، ایجاد نظام یکپارچه اطلاعات بدهی و تقویت نظارت و حسابرسی از الزامات اصلی است.

گزارش سیاستی | بهار ۱۴۰۵

جایگاه و نقش بدهی‌های پنهان دولت در نظام حکمرانی مالی ایران

چکیده گزارش

این گزارش بدهی‌های پنهان دولت را به‌عنوان یکی از تهدیدهای پایداری مالی بررسی می‌کند. تضامین صریح و ضمنی، بدهی شرکت‌های دولتی، کسری صندوق‌های بازنشستگی و تعهدات احتمالی از عوامل مهم این ریسک هستند. استقرار حسابداری تعهدی، استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی و تقویت نهادهای نظارتی از الزامات اصلی مدیریت این بدهی‌هاست.

گزارش سیاستی | بهار ۱۴۰۵

سکون تورمی و نقش آن در سیاست‌گذاری اقتصادی

چکیده گزارش

این گزارش نشان می‌دهد تورم در اقتصاد ایران از سکون بالایی برخوردار است و کاهش آن فرایندی تدریجی و پرهزینه است. برآورد ضریب سکون تورمی حدود ۰٫۶۶ نشان می‌دهد تورم جاری تا حد قابل‌توجهی از تورم گذشته تأثیر می‌پذیرد. گزارش بر هماهنگی سیاست‌های پولی، مالی و ارزی، مدیریت انتظارات، ثبات نسبی بازار ارز و تحکیم مالی تأکید دارد.